Yeniden Merhabalar,

Bugün karsiniza yeniden mükemmele yakin bir kitapla cikacagim. Khaled Hosseini’ye ait okudugum ikinci kitap olan Ucurtma Avcisi’ni anlatacagim size. Ilk okudugum kitabi “Bin Muhtesem Günes” ile ilgili yorumlarimi buraya daha önce yazmistim. Simdi de bu kitabina geldi.

Okuma sirasini yanlis yaptigimi belirtmeliyim. Yazar ilk önce Ucurtma Avcisi’ni yayina almis, ardindan ise Bin Muhtesem Günes isimli kitabini. Birbirinin devami olmayan bu iki kitap, yine de ayni seyle alakali; Afganistan’in yakin tarihi. Bin Muhtesem Günes’te kadinlarin gözüyle anlattigi bu tarihi, bu kitabinda erkeklerin gözüyle anlatmis yazar. Iki kitapta ortak olan tek bir karakter var; o da yetimhane müdürü Zaman.

Kitap 1970′li yillarla basliyor anlatimina. Cok zengin bir tüccarin ogluyla (Emir), o ailenin usaginin oglu arasinda arkadasligi anlatiyor. Kitap, zengin olanin dilinden anlatiliyor ve bu sekilde devam ediyor. Usak, Afganistan’da ezilen Hazara’lardan geliyor, ve böylece tarihini anlatmak icin neredeyse her kesiminden karakteri kitaba ekliyor yazar.

Kitabin ismi ismi, Hazara usagin cocugu Hasan’in cok iyi bir ucurtma avcisi olmasindan geliyor. Afganistan’da yapilan ucurtma yarismalarinda havada en son kalan ucurtma yarisi kazaniyor, düsen ucurtmalari yakalamak ise yarismanin en önemli olayi haline geliyor. Bunu sezgisel olarak cok iyi basaran Hasan, kitabin en etkili, en önemli etkenini, Emir’e bagliligini söyle bir cümleyle anlatiyor;

“Senin icin gerekirse bin tane yakalarim Emir Aga!”.

Tamamen saf bir baglilikla Emir’e baglanmis Hasan, hayatini bu bagliliga bagli kalarak geciriyor. Dostluklari, bir nevi kardesliklerini hic bir zaman unutmayacak sekilde. Ama bir gercek var ki, kitabi yine derinden etkiliyor; Emir bir Aga, Hasan ise onun Hazara usagi. Bilmem aciklayabildim mi durumu!

Bu kitabin anlatilis güzelligini size aciklayamam. Ödüller almis olan bu kitap, kesinlikle bu ödülleri haketmis. Yazar ise ayni kalitesini her iki kitapta da korumayi basarmis. Cumartesi aldigim bu kitabi, Sali gecesi, saat 2′ye dogru bitirdim. Sonunu gercekten cok merak ettigim kitap, beni sasirtarak sona erdi. Yazarin sonunda ortaya cikardigi gizem beni gercekten cok etkiledi.

Bence kesinlikle okunmasi gereken bir sey.

Ayrica cevirmene de ayri tesekkür etmem gerekir, cünkü kendisi de iyi bir is cikarmis…

Simdiden size iyi okumalar dilerim,

Mustafa

.

“Bu kentin ne çatısını aydınlatan aylarını sayabilirsin,
Ne de duvarlarının gerisine gizlenen bin muhteşem güneşi”

Buna rağmen Kabil ve Afganistan güneşin son yüzyılda doğmadığı bir yer haline gelmiş malesef. Yazar baştan sona hüzünle yoğrulmuş bu romanında da savaşı anlatıyor ama ilk romanı Uçurtma Avcısı’ndan daha ön planda bu sefer. Aynı zamanda da çok güzel bir kadın kitabı bu. Afganistan’da kadınların ne kadar zor durumda ve ezilmiş olduklarını anlatan belki de ilk kitap (benim okuduğum ilk kitap oldugu kesin).

Kitap, hayatları savaş ve başka şeyler yüzünden kesişen, aralarında 15 yaştan fazla fark olan iki kadının hikayesini anlatıyor. Aynı zamanda da Afganistan’da kadın olmanın ne kadar zor olduğunu. Bana kalırsa kitap aynı zamanda başrolünde zalimliğin, zalimlerin olduğu bir kitap. Kitaptaki karakterlerin hayatlarını (sıradan ve basit Afgan insanlarının hayatları bunlar), ardı ardına gelen zalimlikler etkiliyor. Kitaptaki karakterlerde, özellikle de erkek karakterlerin çoğunda (bazılarının farkında bile olmadıkları) bir zalimlik var. Zalimliğin (çok kullanınca anlamı kaçacak kelimenin) ve acımasızlığın pek çok yüzü var kitapta: Kimi zaman “baba oluyor” o yüz, kimi zaman da koca. Sonra değişiyor, “savaş” oluyor, “Rus” oluyor işgal ediyor, “Taliban” oluyor katlediyor. En çok kadınlar etkileniyor, en çok kadınlar üzülüyor. Yüzlerini güldürecek neredeyse hiçbirşeyleri yok bu merhametsiz ama “bin muhteşem güneş”e sahip ülkede. Arka planda bunlar olurken, başroldeki iki kadın (Meryem ve Leyla) yaşamaya ve umut etmeye çalışıyorlar.

Kitabı okurken bir yandan da ülke olarak, Atatürk’e sahip olmakla, Cumhuriyet’e sahip olmakla ne kadar şanslı olduğumuzu düşündüm. Diğer yandan da insanın insana yaptıklarında sınır olamayacağını, din adına, iyilik adına gerçekleştirilen katliamların ve pisliklerin aslında şu garip insan doğasına ne kadar uygun olduğunu.

Yazar ilk kitabında olduğu gibi bunda da güzel bir öykü ve kurguyla çok iyi bir iş çıkarmış. Açıkçası bundan sonraki romanını şimdiden sabırsızlıkla beklemeye başladım. Muhakkak okuyunuz.

.

Öncelikle en sonda söylenecek olanı, daha önce söylenmiş olanı bir kez de ben yineleyeyim: Kesinlikle okunması gereken, hüznün umutsuzlukla çok güzel bir kurguyla harmanlandığı harika bir kitap.

 
Kitap zaten söylendiği üzere Emir’in ve çocukluk arkadaşı ama aynı zamanda bir azınlık (Hazara) olan Hasan’ın hayatını, Emir’in gözlerinden anlatıyor. Kitaptaki olaylar, belli bir hüzün çemberinde, hiç gelmeyecek mutlu günleri umut ederken ve bir yandan da kötülerle, kötülüklerle, savaş ve katliamlarla mücadele ederek geçiyor. Kahraman ne kadar kendini sevdirmese de başlarda, iç dünyasını bilebildiğimiz için belki de kendisine yakın hissediyoruz. En azından benim için olan buydu.

Bununla birlikte sıkmayan bir olay örgüsü, güzel düşünülmüş ayrıntılar kitaba sarılmayı kolaylaştırıyor. Okurken sıkılmıyor insan. Aynı zamanda yazarın yeteneğinden kaynaklı karakterlere, olaylara ve olanlara karşı insanın içinden hüzün hiç eksik olmuyor.
Bu kitap kesinlikle okunması gereken bir kitap.

.

Dostluk, ihanet, baba-oğul ilişkileri, gerçek, yalan, sadakat, sevgi gibi kavramları iki çocuğun gelişen yaşamlarında, arka planda ise Afganistan’ın monarşiden cumhuriyete geçmesini, daha sonra da Rus ve Taliban mezalimine maruz kalmasını, işleyen çok dokunaklı bir kitap.
Ayrıyeten, insanın elinden bırakması zor olan kitaplardan. Çok yoğun bir hüzün hakim kitaba, sürekli iyi bir şeylerin olmasını ümit ederek geçiriyor insan, ama hayatın acımasızlığı her seferinde galip geliyor. Kendi hayatım boyunca, özellikle çoçukluğumda, ve hali hazırdaki arkadaşlıklarımda yaptığım ve hesaplaşmadan kalan haksızlıklarımı düşünmeme neden oldu ayrıca. Emir’in ödlekliği, insanı sinir etmekle beraber, ben olsaydım ne yapardım, nasıl yapardım kalıplarını daha gerçekçi bir şekilde düşünmeye zorluyor. Herkesin okuması gereken kitap derler ya, işte o kitap bu kitap

Uzun zamandır hiçbir kitabı bu kadar severek okumamıştım. Okudukça hüzünlenmiş, hatta kimi zaman gözlerimin dolmasına rağmen, bir taraftan da kitap bitmesin diye ummaya devam etmiştim. Ve tadı hala damağımda.Amerika’da doktorluk yapan, Afganistan asıllı bir yazar Khaled Hosseini. Hikaye ise dostluk üzerine. Esas oğlan Emir, zengin, otoriter ve karizmatik bir babanın oğlu. Ama babasının hayallerindeki erkek evlat değil. Emir’in sürekli zamanını geçirdiği, hizmetçilerinin oğlu Hasan ise, babasının kriterlerine daha çok uyan bir çocuk. Emir’in başını dertlerden kurtaran, Assaf gibi sosyopat çocuklardan koruyan, onun için herhangi bir fedakarlıklardan kaçınmayan, Hazara azınlığından bir çocuk Hasan. Babasının tavırları yüzünden Emir kimi zaman Hasan’ı kıskanmaktan geri durmuyor. Yaşıtlarının aksine okumayı ve yazmayı seven Emir’e, babasının en yakın arkadaşı Rahim Han destek oluyor ve onu yüreklendiriyor. Zaman zaman Emir’in yaşam tarzından, korkaklığından,  pasifliğinden dem vuran babasına “Çocuklar boyama kitabı değildir, onları en sevdiğin renge boyayamazsın” diyor.

Şu an bize gösterilen Afganistan görüntüsünden çok farklı bir görüntü içerisinde günlerini geçiriyor bu iki çocuk. Kıştan yaza geçiş dönemlerinde uçurtma yarışmaları düzenleniyor  o zamanki Kabil’de. Bu yarışmalarda düşen uçurtmaları yakalamaya çalışan çocuklara Uçurtma Avcısı deniliyor, ve Hasan bu işin en iyisi. Hasan’ın Emir’e duyduğu sevgi ve sadakat ise insanı duygulandıran cinsten. Emir’in kazandığı turnuvada en değerli uçurtmayı onun için getirmek için koşturmaya başlarken şu sözleri kullanıyor Hasan: “Senin için bin tane bile getiririm”. Assaf ve tayfasının bir saldırısına mazur kalıyor Hasan, ve bu olay iki çocuğun da hayatını tamamen değiştiriyor. Hasan duygusal bir travmaya giriyor, ve Emir de hayatının geri kalanı boyunca sürecek bir vicdan azabına. Emir bu yükü ve sırrı kaldıramadığı için yaptığı bir takım planlarla Hasan ve babasının evden ayrılmasına sebep oluyor.

Sovyet işgali başlıyor ilerleyen günlerde, Emir ve babası da Afganistan’dan Pakistan’a, sonra da ABD’ye göçüyorlar. Orada yeni bir hayat kurmaya başlıyorlar, eski zengin ve gösterişli günlerden çok farklı yeni bir hayat. Emir, yazarlık hayallerini gerçekleştirmeye başlıyor, ve Süreyya isimli Afgan bir kızla evleniyor. Babası ile olan ilişkilerini kısmen düzeltebiliyor. Kitabı basılıyor, babası ölüyor, hayat devam ediyor. Bir telefon geliyor Pakistan’daki Rahim Han’dan:  “Yeniden iyi biri olmak mümkün…”

Pakistan’a gidip Rahim Han’dan Hasan’ın ve ailesinin Taliban tarafından katledildiğini, oğlunun ise bir yetimhanede olduğunu öğreniyor. Rahim Han, Hasan’ın aslında kardeşi olduğunu söylediğinde, bütün hayatının bir yalandan ibaret olduğunu düşünmeye başlıyor, ve yiğeni Sohrab’ı kurtarmak için Afganistan’a gidiyor bir cesaretle.  Ülkesinin tamamen çorak, fakir ve sefil, yıkık ve harap görüntüsü ona kendini kendi ülkesinde bir turist gibi hissetmesine sebep oluyor. Kendisini Afganistan’a götüren Ferit isimli adam ise “Sen zaten herzaman turisttin, yalnızca bundan haberin yoktu” der.

Kurtarma sürecinde, babasının yaptığı gibi Sohrab tarafından kurtarılan oluyor Emir bu sefer. Afganistan’dan Pakistan’a, daha sonra da ABD’ye götürüyor  Sohrab’ı ve çocukla bağ kurmaya çalışıyorlar Süreyya ile birlikte.

Kitabın kısa bir özeti bu, benim cümlelerimle çok da kitabın havasını yansıtamıyor haliyle.

Dostluk, ihanet, baba-oğul ilişkileri, gerçek, yalan, sadakat, sevgi gibi kavramları iki çocuğun gelişen yaşamlarında, arka planda ise Afganistan’ın monarşiden cumhuriyete geçmesini, daha sonra da Rus ve Taliban mezalimine maruz kalmasını, işleyen çok dokunaklı bir kitap.

Ayrıyeten, insanın elinden bırakması zor olan kitaplardan. Çok yoğun bir hüzün hakim kitaba, sürekli iyi bir şeylerin olmasını ümit ederek geçiriyor insan, ama hayatın acımasızlığı her seferinde galip geliyor. Kendi hayatım boyunca, özellikle çoçukluğumda, ve hali hazırdaki arkadaşlıklarımda yaptığım ve hesaplaşmadan kalan haksızlıklarımı düşünmeme neden oldu ayrıca. Emir’in ödlekliği, insanı sinir etmekle beraber, ben olsaydım ne yapardım, nasıl yapardım kalıplarını daha gerçekçi bir şekilde düşünmeye zorluyor. Herkesin okuması gereken kitap derler ya, işte o kitap bu kitap

dip not: Bu yazı ile kitaplog dalya demiş ve yüzüncü yazısına ulaşmış oldu. R.Ç.

 
Bu kitabi yorumlamaya önce iyi yanlarindan baslayalim.

Kitap Afganistan’in 1980 ile 2005 arasindaki döneminde geciyor (yillari yaklasik olarak yazdim). Kisaca icerdigi tarih diliminde, Sovyetler’in yikilisi, Afganistan’in özgürlügü, Taliban yönetimine gecisi, ABD’nin harekati ve bu harekat sonucunda ortaya cikan Afganistan’i iceriyor. Kitabin icerisinde dikkatimizi iki önemli karakter cekiyor; Meryem ve Leyla. Kitabin tamami bu iki kadinin gözüyle anlatiliyor, cümleleriyle okuyucuya ulastiriliyor.

Iste kitabi da güzel yapan, okunmasi gerektigini gösteren de bu özellik. Kadinlarin gözünden anlatilan bu kitap, orada yasanmis olaylari gün isigina seriyor. Yillarca süren savaslar, kitliklar, katliamlar, yagmalar… Hepsini bu bakis acisindan görmek, körelen ve tekrar yeseren umutlarin farkina varmak, ve tabii ki de annelik duygusunun nasil fedakarliklar yaptirabilecegini farketmek, bazen okurken gözlerinizin yasarmasina sebep oluyor.

Ayrica acikca söylemem gerekir ki, kitabin sonunu iple cektim. Tamamen sürükleyici özelliklere sahip olan bu kitabin bir diger sevdigim özelligi ise bölümlerinin cok uzun olmamasi. Böylece kitabi birakip, tekrar aldiginizda yeni bir bölümden baslayabiliyorsunuz. Bu da hikayenin zihninizde kopmasini engelliyor.

Kitapla ilgili sadece tek bir yanlis buldugum yer var, onun da sanirsam yazarla alakasi olmayabilir. Ceviri sirasinda, bazi yerlerde zaman uyumsuzluklarini fark etmem, kitabin o kisimlarini okurken tatsizlik yaratti. Bunun haricinde ise, cevirmenin iyi yanlarindan birisi, bazi deyisleri, söylenisleri onlarin dilinden direk aktarmis, saf bir halde birakmis olmasi. Bu durum gercekten kitaba ayri bir güzellik katiyor.

 Son olarak tek söyleyebilecegim, bu kitabi mutlaka okuyun. Beni okurken ve okuduktan sonra etkileyen en önemli düsünce, ne kadar sanssiz oldugumuzu düsünsek de, hayatimiz kötü diye aglasak da, bence yine de güzel ve rahat bir yasamimiz olmus. En azindan benim acimdan durum bu…

Iyi okumalar…